Yelkencinin Kısa Sözlüğü: 50 Temel Terim
Yelken dünyasına yeni adım atanlar için teknenin bölümlerinden temel manevralara, rüzgâr yönlerinden yarış terimlerine kadar en sık karşılaşacağınız 50 kavramı bir araya getirdik.
İskele (Port): Teknenin baş tarafına bakıldığında sol tarafıdır.
Sancak (Starboard): Teknenin baş tarafına bakıldığında sağ tarafıdır.
Baş (Bow): Teknenin ön bölümüdür.
Kıç (Stern): Teknenin arka bölümüdür.
Güverte (Deck): Teknenin üzerinde hareket edilen dış yüzeyidir.
Kokpit (Cockpit): Ekibin tekneyi yönettiği ve çalıştığı, genellikle kıç tarafta bulunan açık bölümdür.
Omurga (Keel): Teknenin gövdesinin altında baştan kıça uzanan temel yapısal bölümdür.
Salma (Keel/Centerboard): Teknenin yana sürüklenmesini azaltan ve dengesine katkı sağlayan su altındaki yapıdır.
Dümen (Rudder): Teknenin yön değiştirmesini sağlayan su altındaki hareketli yüzeydir.
Yeke (Tiller): Dümeni kontrol etmek için kullanılan koldur.
Direk (Mast): Yelkenleri taşıyan dikey ana yapıdır.
Bumba (Boom): Ana yelkenin alt kenarını taşıyan, direğe bağlı yatay parçadır.
Ana Yelken (Mainsail): Direğin arkasında bulunan teknenin temel yelkenlerinden biridir.
Cenova (Genoa): Direğin önünde kullanılan, genellikle floktan daha büyük ön yelkendir.
Flok (Jib): Teknenin ön tarafında, ıstralya üzerinde kullanılan ön yelkendir.
Spinnaker: Özellikle rüzgâr arkadan veya geniş açıdan gelirken kullanılan büyük ve hafif yarış yelkenidir.
Balon: Türk yelkenciliğinde spinnaker için yaygın olarak kullanılan isimdir.
Mandar (Halyard): Yelkenleri direğe çekerek basmak ve indirmek için kullanılan halattır.
Iskota (Sheet): Yelkenin rüzgâra göre açısını kontrol etmek için kullanılan halattır.
Trim: Yelkenlerin ve ilgili donanımın mevcut rüzgâr ve deniz koşullarına göre en verimli şekilde ayarlanmasıdır.
Rüzgârüstü (Windward): Rüzgârın geldiği taraftır.
Rüzgâraltı (Leeward): Rüzgârın estiği, yani rüzgârın gittiği taraftır.
Orsa (Close-Hauled): Teknenin rüzgâra mümkün olan en yakın açıyla yaptığı seyirdir.
Apaz (Beam Reach): Rüzgârın teknenin yan tarafından geldiği seyir biçimidir.
Geniş Apaz (Broad Reach): Rüzgârın teknenin kıç tarafına yakın bir açıdan geldiği seyirdir.
Pupa (Running): Rüzgârın teknenin arkasından geldiği seyir biçimidir.
Tramola (Tack): Teknenin başını rüzgâra çevirerek bir kontradan diğerine geçtiği manevradır.
Kavança (Gybe/Jibe): Teknenin kıçını rüzgârdan geçirerek diğer kontraya geçtiği manevradır.
Kontra (Tack): Rüzgârın teknenin hangi tarafından geldiğini ifade eder. Rüzgâr sancaktan geliyorsa sancak kontra, iskeleden geliyorsa iskele kontradır.
Rüzgâra Dönmek (Head Up): Teknenin rotasını rüzgârın geldiği yöne doğru çevirmektir.
Rüzgârdan Açılmak (Bear Away): Teknenin rotasını rüzgârın geldiği yönden uzaklaştırmaktır.
Aborda Olmak: Bir teknenin başka bir tekneye veya iskeleye bordasından yanaşmasıdır.
Alabora: Teknenin yan yatıp devrilmesi veya ters dönmesidir.
Şamandıra (Buoy): Yarış parkurunu, dönüş noktalarını veya seyir alanlarını belirlemek için kullanılan yüzer işarettir.
Parkur (Course): Yarışçıların starttan finişe kadar takip etmesi gereken rotadır.
Start Hattı (Starting Line): Yarışın başladığı, yarış talimatlarında tanımlanan hayali çizgidir.
Finiş Hattı (Finish Line): Yarışın tamamlandığı ve teknelerin geçişlerinin kaydedildiği çizgidir.
Start Prosedürü: Yarış başlamadan önce bayrak ve ses işaretleriyle yürütülen geri sayım ve hazırlık sürecidir.
Erken Start (OCS): Bir teknenin start işareti anında start hattının parkur tarafında bulunması durumudur.
Protesto (Protest): Bir teknenin başka bir teknenin yarış kurallarını ihlal ettiğini ileri sürerek yaptığı resmi başvurudur.
Ceza Dönüşü (Penalty Turn): Belirli bir kural ihlalinden sonra teknenin kurallarda öngörülen dönüşü yaparak cezasını yerine getirmesidir.
IRC: Farklı özelliklere sahip yatların düzeltilmiş zaman üzerinden adil biçimde yarışabilmesini sağlayan uluslararası handikap sistemidir.
Düzeltilmiş Zaman (Corrected Time): Teknenin gerçek yarış süresinin handikap katsayısı uygulanarak hesaplanan yarış sonucudur.
Gerçek Zaman (Elapsed Time): Teknenin start ile finiş arasında geçirdiği gerçek süredir.
Line Honours: Bir yarışta düzeltilmiş zamandan bağımsız olarak finiş çizgisini ilk geçen tekneye verilen tanımlamadır.
Skipper: Teknenin yönetiminden ve yarış sırasında alınan temel kararlardan sorumlu kişidir.
Dümenci (Helmsman): Yarış sırasında teknenin dümenini kullanan kişidir. Skipper ile aynı kişi olmak zorunda değildir.
Taktisyen (Tactician): Rüzgâr, akıntı, rakipler ve parkuru değerlendirerek yarış stratejisine ilişkin kararların alınmasına katkı sağlayan ekip üyesidir.
Rota (Heading/Course): Teknenin seyretmekte olduğu veya hedeflediği yöndür.
Deniz Mili (Nautical Mile): Denizde mesafe ölçmek için kullanılan birimdir. 1 deniz mili 1.852 metredir.
Yelken Dilini Öğrenmek
Yelkencilikte kullanılan terimler ilk bakışta karmaşık görünebilir. Ancak denizde geçirilen zaman arttıkça bu kelimeler tekne üzerindeki iletişimin doğal bir parçasına dönüşür.
İskele ve sancaktan orsa ve pupaya, tramoladan yarış startına kadar yelken dilini öğrenmek; hem tekneyi hem de yarışı anlamanın ilk adımlarından biridir.